Μην αφήσετε τη συμπλήρωση του CMR να σας πιάσει απροετοίμαστους – όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για τη διεθνή φορτωτική

Στους περισσότερους ανθρώπους, η αγγλική φράση „Convention on the Contract for the International Carriage of Goods by Road” ή η γαλλική „Convention relative au contrat de transport international de merchandises par route” δεν λέει και πολλά. Ίσως αρκετοί την έχουν συναντήσει στη μετάφρασή της ως „Σύμβαση για τη διεθνή οδική μεταφορά εμπορευμάτων“, όμως η συντομογραφία που στην καθομιλουμένη αποκαλείται απλώς CMR μάς φέρνει αμέσως πιο κοντά στο γεγονός ότι στη συνέχεια θα μιλήσουμε αναλυτικότερα για το διεθνές φορτωτικό έγγραφο που συνοδεύει το εμπόρευμα.

 

Τι είναι το CMR;

Όσοι εργάζονται καθημερινά στις διεθνείς μεταφορές κρατούν στα χέρια τους το έγγραφο CMR, ωστόσο πιθανότατα λίγοι σκέφτονται τι ακριβώς κρύβεται πίσω από αυτά τα τρία γράμματα. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι διεθνείς μεταφορές απέκτησαν νέα δυναμική, όμως δυσκολία προκαλούσε το γεγονός ότι οι διάφορες χώρες διέθεταν δική τους νομοθεσία σχετικά με τις λεπτομέρειες της μεταφοράς, κάτι που δυσχέραινε σημαντικά τη διαχείριση προβληματικών και αμφισβητούμενων περιπτώσεων σε μια λανθασμένη μεταφορά. Ως απάντηση σε αυτό, στις 19 Μαΐου 1956, στη Γενεύη, μόλις μισό χρόνο πριν από την κρίση του Σουέζ και την Ουγγρική Επανάσταση, συναντήθηκαν εκπρόσωποι χωρών οι οποίοι, υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, συμφώνησαν να εφαρμόζουν κοινούς κανόνες για τη μεταφορά εμπορευμάτων μεταξύ των χωρών τους.

Ως αποτέλεσμα, στις 19 Μαΐου 1956, εκπρόσωποι εννέα κρατών υπέγραψαν τη σύμβαση, η οποία τέθηκε σε ισχύ το καλοκαίρι του 1961, και κατά τις δεκαετίες που ακολούθησαν ο κύκλος των χωρών που εντάχθηκαν στο σύστημα CMR διευρυνόταν συνεχώς, έτσι ώστε σήμερα να εφαρμόζεται από σχεδόν 60 κράτη (τα περισσότερα από αυτά είναι ευρωπαϊκές και ανατολικοασιατικές χώρες, αλλά μεταξύ των υπογραφόντων συγκαταλέγονται επίσης το Μαρόκο και η Τυνησία, για παράδειγμα). Η Ουγγαρία υπέγραψε τη σύμβαση το 1970 και στη συνέχεια την κύρωσε με το Νομοθετικό Διάταγμα αρ. 3 του 1971.

Σύμφωνα με την προαναφερθείσα σύμβαση, το CMR είναι το έγγραφο που συνοδεύει το εμπόρευμα και ταυτόχρονα αποτελεί και σύμβαση, την οποία συνάπτουν μεταξύ τους ο αποστολέας και ο παραλήπτης του μεταφερόμενου εμπορεύματος με τη συμμετοχή του μεταφορέα. Με την έκδοση του CMR, τα εμπλεκόμενα μέρη αποδέχονται ότι σε οποιαδήποτε προβληματική περίπτωση θα θεωρούν τις διατάξεις της σύμβασης ως δεσμευτικές και εφαρμοστέες για τους ίδιους.

Σε ποιες περιπτώσεις πρέπει να εκδοθεί CMR;

Σύμφωνα με την επίσημη διατύπωση, το πεδίο εφαρμογής του CMR καλύπτει κάθε σύμβαση που αφορά τη μεταφορά εμπορευμάτων οδικώς, με μηχανοκίνητο όχημα, έναντι αμοιβής, εφόσον ο τόπος παραλαβής και ο τόπος παράδοσης του εμπορεύματος βρίσκονται σε δύο διαφορετικές χώρες, ανεξάρτητα από την έδρα του αποστολέα και του παραλήπτη. Ας δούμε μερικά πρακτικά παραδείγματα:

• Αν η μεταφορά πραγματοποιείται μεταξύ δύο εταιρειών με έδρα στην Ουγγαρία, αλλά το εμπόρευμα αποστέλλεται σε εγκατάσταση της μίας στο εξωτερικό, τότε πρέπει να συμπληρωθεί CMR.
• Αν μια ξένη εταιρεία μεταφέρει αγαθά από το εξωτερικό στην Ουγγαρία, πρέπει επίσης να συμπληρωθεί CMR.
• Αν μια εταιρεία με έδρα στο εξωτερικό μεταφέρει αγαθά από την εγκατάστασή της στην Ουγγαρία σε εγκατάσταση άλλης εταιρείας επίσης στην Ουγγαρία, το εμπόρευμα δεν χρειάζεται να συνοδεύεται από CMR.
• Ένα πιο ακραίο παράδειγμα θα ήταν αν η μεταφορά από την Ουγγαρία στην Αυστρία γινόταν με άμαξα· τότε δεν χρειάζεται να συμπληρωθεί CMR, καθώς αυτό αφορά μόνο μεταφορές με μηχανοκίνητα οχήματα.

Είναι επίσης σημαντικό να τονιστεί ότι δεν χρειάζεται να συμπληρωθεί CMR μόνο όταν και οι δύο εμπλεκόμενες χώρες είναι μέλη της σύμβασης CMR· αρκεί ο τόπος φόρτωσης ή εκφόρτωσης του εμπορεύματος να βρίσκεται σε χώρα που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της σύμβασης.

Αξίζει επίσης να γνωρίζουμε ότι, παρόλο που σύμφωνα με τα παραπάνω το CMR αφορά μόνο τις οδικές μεταφορές, σε αυτό περιλαμβάνονται και περιπτώσεις όπου ένα μέρος της μεταφοράς δεν πραγματοποιείται οδικώς αλλά σιδηροδρομικώς, δια θαλάσσης ή αεροπορικώς, χωρίς όμως να γίνεται μεταφόρτωση του εμπορεύματος. Για παράδειγμα, κατά τη μεταφορά προς τη Μεγάλη Βρετανία, όταν το φορτηγό μεταφέρεται με εμπορευματική αμαξοστοιχία κάτω από τη Μάγχη, ή κατά τη μεταφορά από την Ουγγαρία στη Σικελία, όταν το φορτηγό διασχίζει το Στενό της Μεσσήνης με φέρι, αυτά δεν θεωρούνται διακοπή της οδικής μεταφοράς, συνεπώς πρέπει να συμπληρωθεί CMR και η ισχύς του θα καλύπτει ολόκληρη τη μεταφορά. Για το ποιος είναι νομικά υπεύθυνος για το εμπόρευμα σε αυτά τα τμήματα, μπορείς να διαβάσεις αναλυτικότερα παρακάτω.

Η συμπλήρωση του CMR

Όπως αναφέραμε, το CMR πρέπει να συμπληρώνεται όταν το εμπόρευμα μετακινείται μεταξύ χωρών και μία από αυτές είναι συμβαλλόμενο μέρος της σύμβασης. Με τη συμπλήρωση του εγγράφου CMR, οι υπογράφοντες ουσιαστικά συνάπτουν μεταξύ τους σύμβαση ότι αποδέχονται ως δεσμευτικές για τους ίδιους τις διατάξεις της σύμβασης για το σύνολο της μεταφοράς και ότι θα ενεργούν σύμφωνα με όσα προβλέπονται σε αυτήν.

Όσον αφορά τη μορφή του, δεν υπάρχει αυστηρά καθορισμένη προδιαγραφή· η σύμβαση ορίζει μόνο ποιο είναι το περιεχόμενο των δεδομένων και ποιες πληροφορίες πρέπει να καταγραφούν. Ωστόσο, είναι σκόπιμο να χρησιμοποιείται προεκτυπωμένο έντυπο, καθώς αυτό μας βοηθά σημαντικά και στο να γνωρίζουμε ακριβώς τι πρέπει να καταγράψουμε σε αυτό, ενώ χάρη στην πολυγλωσσική του μορφή είναι πολύ πιθανό το ίδιο έγγραφο να γίνει κατανοητό από οποιονδήποτε το πιάσει στα χέρια του. Παράλληλα, διευκολύνει και το έργο των υπαλλήλων, αφού όταν έρχονται καθημερινά αντιμέτωποι με το ίδιο πρότυπο, βρίσκουν πολύ πιο γρήγορα τις πληροφορίες που τους ενδιαφέρουν. Τα έντυπα που διατίθενται και στο Convoy Truck Shop περιλαμβάνουν ήδη από το τυπογραφείο τη φράση „Ακόμη και σε περίπτωση διαφορετικής συμφωνίας, στη μεταφορά εφαρμόζονται οι διατάξεις της Διεθνούς Σύμβασης Οδικής Μεταφοράς Εμπορευμάτων (CMR).“, η οποία πρέπει να αναγράφεται και όταν η συμφωνία δεν καταρτίζεται μέσω της συμπλήρωσης έτοιμου προτύπου. Ένα ακόμη πλεονέκτημα του έτοιμου εντύπου είναι ότι λειτουργεί ως αυτοαντιγραφικό χαρτί, δηλαδή είτε χρειάζεται να συμπληρωθεί CMR 4 αντιτύπων είτε CMR 6 αντιτύπων, αρκεί να καταχωρηθούν τα στοιχεία μόνο σε ένα φύλλο, σε αντίθεση με τις εκδόσεις που εκτυπώνονται από το διαδίκτυο, στις οποίες πρέπει να γραφτούν τα ίδια στοιχεία τέσσερις ή έξι φορές.

Πόσα αντίτυπα πρέπει να συμπληρώσω;

Σύμφωνα με το κείμενο της σύμβασης, το CMR πρέπει υποχρεωτικά να συμπληρώνεται σε 3 αντίτυπα, από τα οποία ένα ανήκει στον αποστολέα του εμπορεύματος, ένα στον παραλήπτη και ένα στον μεταφορέα. Σήμερα συναντάμε συνήθως φορτωτικές 4 και 6 αντιτύπων, των οποίων τα φύλλα έχουν διαφορετικά χρώματα, διευκολύνοντας την αναγνώρισή τους. Επειδή εντός της ΕΕ δεν υπάρχουν τελωνειακά σύνορα, για τα εμπορεύματα που μεταφέρονται εντός αυτής της περιοχής αρκεί η συμπλήρωση του εντύπου 4 αντιτύπων (το ένα επιπλέον αντίτυπο σε σχέση με τα υποχρεωτικά τρία μπορεί να χρειαστεί, για παράδειγμα, όταν η μεταφορά εκτελείται από δύο διαφορετικούς μεταφορείς). Στις μεταφορές που διασχίζουν τα εξωτερικά τελωνειακά σύνορα της ΕΕ, όμως, θα χρειαστούμε CMR 6 αντιτύπων, ώστε να διαθέτουμε επαρκή αριθμό αντιγράφων, πέρα από τα προηγούμενα, και για διαδικασίες όπως ο τελωνειακός εκτελωνισμός.

Αν η ποσότητα του εμπορεύματος που πρόκειται να μεταφερθεί μπορεί να φορτωθεί μόνο σε δύο ή περισσότερα οχήματα, τόσο ο αποστολέας όσο και ο μεταφορέας μπορούν να απαιτήσουν να εκδοθούν τόσες φορτωτικές όσα και τα οχήματα που χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά. Μετά τη συμπλήρωση, το έγγραφο υπογράφεται και σφραγίζεται τόσο από τον αποστολέα όσο και από τον μεταφορέα. Μια πρακτική συμβουλή είναι ότι ως μεταφορέας αξίζει να σκανάρεις το CMR ή, ακόμη πιο απλά, να το φωτογραφίσεις, ώστε μετά την ολοκλήρωση της μεταφοράς, σε περίπτωση ερωτήσεων ή προβλημάτων, να έχεις κι εσύ στα χέρια σου κάτι με το οποίο μπορείς να αποδείξεις τις λεπτομέρειες της μεταφοράς.

Τι πρέπει να γράψω και πού;

Κατά βάση, το CMR συμπληρώνεται από τον αποστολέα του εμπορεύματος και στη συνέχεια τα απαραίτητα πεδία συμπληρώνονται από τον μεταφορέα, ενώ στο τέλος και οι δύο υπογράφουν το έγγραφο. Πιθανότατα αυτό είναι αυτονόητο, αλλά για λόγους πληρότητας καλό είναι να διευκρινιστεί ότι η συμπλήρωση πρέπει να γίνεται με στυλό, ώστε να αποφεύγονται ανεπιθύμητες τροποποιήσεις. Σε μεγαλύτερες εταιρείες, βέβαια, εφαρμόζεται και η πρακτική να συμπληρώνεται μηχανογραφικά και μόνο η υπογραφή να μπαίνει χειρόγραφα. Ας δούμε ποια στοιχεία πρέπει να καταχωρούνται σε κάθε πεδίο:

1. Αποστολέας: Η επωνυμία και η διεύθυνση της εταιρείας που αναθέτει τη μεταφορά στον μεταφορέα. Εδώ συνήθως αρκεί και η σφραγίδα, δεν χρειάζεται να συμπληρωθούν όλα τα στοιχεία χειρόγραφα. Σημαντικό, όμως, είναι ότι αν κάποιο στοιχείο τοποθετηθεί στο CMR με σφραγίδα, αυτό πρέπει να γίνει και στα 4 ή 6 αντίτυπα.
2. Παραλήπτης: Η επωνυμία και η διεύθυνση της εταιρείας στην οποία πρέπει να παραδοθεί το εμπόρευμα στο τέλος της μεταφοράς. Επομένως, δεν πρόκειται για τη διεύθυνση παράδοσης, αλλά για την καταχωρημένη έδρα της εταιρείας. Όπως και στην προηγούμενη περίπτωση, και εδώ είναι αποδεκτή η συμπλήρωση με σφραγίδα, εφόσον υπάρχει διαθέσιμη.
3. Τόπος παράδοσης του εμπορεύματος: Η χώρα και η πόλη όπου μεταφέρεται το εμπόρευμα. Αυτό μπορεί να είναι η έδρα της παραλήπτριας εταιρείας (βλ. σημείο 2) ή, για παράδειγμα, κάποια εγκατάστασή της.
4. Τόπος και χρόνος παραλαβής του εμπορεύματος: Εκεί όπου και όταν ο μεταφορέας παραλαμβάνει το εμπόρευμα. Όπως και στο προηγούμενο σημείο, αυτό μπορεί να διαφέρει από τα στοιχεία του σημείου 1, αν η πραγματική παραλαβή του εμπορεύματος δεν γίνεται στην έδρα του αποστολέα.
5. Συνημμένα έγγραφα: Εδώ πρέπει να αναφέρονται τα έγγραφα που συνοδεύουν το εμπόρευμα. Μπορεί να είναι, για παράδειγμα, τιμολόγιο, δελτίο αποστολής, δελτίο ζύγισης, λίστα συσκευασίας ή, ανάλογα με το είδος του εμπορεύματος, κάποιο άλλο ειδικό έγγραφο.
6. Σήμα και αριθμός: Εδώ μπορούν να αναγραφούν ο αριθμός των δεμάτων, τα σήματά τους και οι σειριακοί αριθμοί τους. Αν μεταξύ των συνημμένων εγγράφων υπάρχει, για παράδειγμα, αναλυτικό τιμολόγιο, εδώ μπορούμε να παραπέμψουμε στον αριθμό του, αφού αυτό περιλαμβάνει αναλυτικά ολόκληρη την ποσότητα του εμπορεύματος. Σε περίπτωση μεταφοράς ADR, και τα σχετικά στοιχεία πρέπει να καταγράφονται επίσης σε αυτό το μέρος.
7. Αριθμός δεμάτων: Είναι σκόπιμο η ποσότητα του εμπορεύματος να δίνεται σε μονάδα μέτρησης που μπορεί να ελεγχθεί από τον μεταφορέα, για παράδειγμα σε παλέτες.
8. Τρόπος συσκευασίας: Παράθεση των τύπων συσκευασίας που χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά, όπως παλέτα, χαρτοκιβώτιο, μεμβράνη.
9. Περιγραφή εμπορεύματος: Επειδή στο έγγραφο υπάρχει περιορισμένος χώρος, το εμπόρευμα καλό είναι να περιγράφεται συνοπτικά ή με συντομογραφία, με μια γενική ονομασία.
10. Στατιστικός αριθμός: Σε αυτή τη στήλη μπορούν να αναγραφούν αναγνωριστικοί αριθμοί του μεταφερόμενου εμπορεύματος, όπως ο κωδικός NHM (εναρμονισμένη ονοματολογία εμπορευμάτων), ο κωδικός TARIC (ενιαίο κοινοτικό δασμολόγιο) ή, στην περίπτωση μεταφοράς οχημάτων, ο τύπος τους, ο αριθμός κυκλοφορίας και ο αριθμός πλαισίου.
11. Μικτό βάρος: Το συνολικό βάρος του μεταφερόμενου εμπορεύματος, δηλαδή το εμπόρευμα και η συσκευασία μαζί. Ως αποστολέας, κατά τη συμπλήρωση του CMR μπορούμε να διευκολύνουμε τον μεταφορέα αν στο μικτό βάρος δεν υπολογίσουμε με ακρίβεια γραμμαρίου, αλλά αφήσουμε ένα μικρό περιθώριο, ώστε το όχημα να μην βρίσκεται ακριβώς στο επιτρεπόμενο όριο βάρους και έτσι ο μεταφορέας να μη διακινδυνεύει πιθανό πρόστιμο.
12. Όγκος: Το αντίστοιχο του προηγούμενου σημείου· αν το εμπόρευμα είναι υγρό, εδώ πρέπει να αναγραφεί η ποσότητά του σε m³.
13. Οδηγίες του αποστολέα: Εδώ μπορούν να δοθούν οδηγίες προς τον μεταφορέα, όπως η προκαθορισμένη διαδρομή, καθορισμένοι χώροι στάθμευσης, τόπος τελωνειακού εκτελωνισμού, σημεία διέλευσης συνόρων, θερμοκρασία μεταφοράς, χρονικά διαστήματα παραλαβής από τερματικούς σταθμούς. Μπορούν επίσης να καταχωρηθούν και άλλες πληροφορίες, όπως το βάρος των χρησιμοποιούμενων υλικών συσκευασίας. Οι πληροφορίες που θα καταχωρηθούν εδώ μπορούν να επηρεαστούν σε μεγάλο βαθμό από το είδος των μεταφερόμενων εμπορευμάτων.
14. Επιστροφή: Συμπληρώνεται στην περίπτωση που ο ναύλος πληρώνεται στον μεταφορέα. Γενικά μπορεί να ειπωθεί ότι τα σημεία 14, 15 και 19, που αφορούν οικονομικά ζητήματα, συνήθως δεν συμπληρώνονται και στις περισσότερες περιπτώσεις παραμένουν κενά.
15. Διατάξεις πληρωμής ναύλου: Ποιο από τα μέρη που εμπλέκονται στη μεταφορά καταβάλλει τον ναύλο.
16. Μεταφορέας: Το σημείο αυτό συμπληρώνεται από τον μεταφορέα (όνομα, διεύθυνση, χώρα). Και εδώ αρκεί συνήθως η σφραγίδα της μεταφορικής εταιρείας.
17. Πρόσθετοι μεταφορείς: Συμπληρώνεται στην περίπτωση που ολόκληρη η μεταφορά δεν εκτελείται από έναν μόνο μεταφορέα. Τέτοια περίπτωση μπορεί να είναι, για παράδειγμα, όταν λόγω τεχνικής βλάβης χρειαστεί να μεταφορτωθεί το εμπόρευμα από το αρχικό όχημα σε άλλο όχημα ή όταν το εμπόρευμα εκφορτώνεται σε ένα logistics center και από εκεί συνεχίζει με άλλον μεταφορέα.
18. Επιφυλάξεις και καταχωρήσεις του μεταφορέα: Από την πλευρά του μεταφορέα, αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα σημεία, όπου μπορούν να καταγραφούν όλες οι παρατηρήσεις του. Αξίζει να συγκριθούν τα στοιχεία που έχουν καταχωρηθεί στο CMR (αριθμός δεμάτων, σήματα, σειριακοί αριθμοί) με το εμπόρευμα που πράγματι φορτώθηκε και να καταγραφεί αν, κατά την εκτίμησή του, το εμπόρευμα δεν είναι σωστά συσκευασμένο ή είναι ήδη ελαττωματικό κατά τη φόρτωση. Επίσης, είναι σκόπιμο να σημειωθεί αν ο μεταφορέας, για οποιονδήποτε λόγο, δεν μπόρεσε να ελέγξει την ποσότητα ή τη συσκευασία του εμπορεύματος (για παράδειγμα, όταν, σύμφωνα με τις οδηγίες κάποιου από τα μέρη, ο οδηγός δεν επιτρέπεται να παρίσταται κατά τη φόρτωση). Οι επιφυλάξεις που καταχωρούνται εδώ πρέπει να υπογράφονται τόσο από τον αποστολέα όσο και, στο τέλος της μεταφοράς, από τον παραλήπτη, επειδή έτσι μπορεί να αποδειχθεί σε περίπτωση προβλήματος ότι, για παράδειγμα, το φορτίο δεν υπέστη ζημιά κατά τη μεταφορά αλλά είχε ξεκινήσει εξαρχής σε αυτή την κατάσταση. Πρέπει επίσης να καταγραφεί αν ο αποστολέας ή ο παραλήπτης δεν επέτρεψε να γραφτούν οι επιφυλάξεις στο CMR ή αν ο αποστολέας ή ο παραλήπτης δεν ήταν διατεθειμένοι να τις υπογράψουν, ακόμη και κατόπιν αιτήματος του μεταφορέα. Παρότι για τη συμπλήρωση του CMR δεν έχει οριστεί μία και μοναδική γλώσσα, στο πεδίο 18 είναι σκόπιμο οι επιφυλάξεις να καταγράφονται στα αγγλικά ή σε κάποια άλλη διεθνώς χρησιμοποιούμενη γλώσσα ή, ενδεχομένως, στη γλώσσα της εμπλεκόμενης χώρας. Χρήσιμο μπορεί να αποδειχθεί το σχετικό πολύγλωσσο έγγραφο που είναι διαθέσιμο για λήψη από την ιστοσελίδα της Ουγγρικής Ένωσης Οδικών Μεταφορέων ή απευθείας από την ιστοσελίδα της Διεθνούς Ένωσης Οδικών Μεταφορών (IRU). Επειδή ο χώρος στο CMR είναι περιορισμένος, μπορούν επίσης να αναγραφούν εδώ οι κωδικοί που περιλαμβάνονται στον κατάλογο επιφυλάξεων, ώστε και βάσει αυτών να μπορεί να ταυτοποιηθεί αργότερα με ακρίβεια ποιο ακριβώς ήταν το πρόβλημα.
19. Πληρωτέο: Η αξία του εμπορεύματος που καταβάλλει ο παραλήπτης στον οδηγό του μεταφορέα, αν το αντίτιμο δεν εξοφλείται από τον παραλήπτη προς τον αποστολέα μέσω τραπεζικής μεταφοράς. Σύμφωνα με τον αρχικό ορισμό της σύμβασης, εδώ μπορούν επίσης να αναγραφούν τα έξοδα που σχετίζονται με τη μεταφορά και προέκυψαν κατά τη διάρκειά της (π.χ. δασμοί). Σήμερα, συνήθως, αυτό το πεδίο αφήνεται κενό.
20. Ειδικές συμφωνίες: Οποιαδήποτε άλλη πληροφορία, για παράδειγμα ότι το εμπόρευμα θα παραληφθεί μόνο σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή.
21. Τόπος και ημερομηνία έκδοσης
22. Υπογραφή και σφραγίδα του αποστολέα: Κατά βάση, το CMR συμπληρώνεται από τον αποστολέα του εμπορεύματος, ωστόσο αν για οποιονδήποτε λόγο το συμπληρώσει ο μεταφορέας, δεν επιτρέπεται να υπογράψει αυτό το σημείο. Η διεθνής μεταφορά πρέπει οπωσδήποτε να συνοδεύεται από CMR, γι’ αυτό σε έσχατη περίπτωση το πεδίο αυτό πρέπει να παραμείνει κενό.
23. Υπογραφή και σφραγίδα του μεταφορέα: Ακόμη κι αν ο αποστολέας δεν έχει υπογράψει το πεδίο 22 που τον αφορά, ο μεταφορέας πρέπει οπωσδήποτε να υπογράψει εδώ το έγγραφο και να θέσει τη σφραγίδα της μεταφορικής εταιρείας.
24. Παραλαβή του εμπορεύματος, υπογραφή και σφραγίδα του παραλήπτη: Συμπληρώνεται από τον παραλήπτη κατά την παράδοση του εμπορεύματος.
25. Όχημα του μεταφορέα, αριθμός κυκλοφορίας, ωφέλιμο φορτίο: Σε περίπτωση οχήματος με ρυμουλκούμενο, εδώ πρέπει να αναγραφούν τόσο ο αριθμός κυκλοφορίας του ελκυστήρα όσο και του ρυμουλκούμενου.

Τα πεδία του εγγράφου CMR που δεν είναι σχετικά με τη συγκεκριμένη μεταφορά ή για τα οποία δεν υπάρχουν διαθέσιμες πληροφορίες πρέπει να αφήνονται κενά. Τα πεδία που είναι υποχρεωτικό να συμπληρωθούν εμφανίζονται στην παραπάνω λίστα με έντονη γραφή. Είναι επίσης υποχρεωτικό να αναγράφεται ότι η μεταφορά υπάγεται στις διατάξεις της Σύμβασης. Αυτό είναι σημαντικό, επειδή ελλείψει αυτής της αναγραφής, ο μεταφορέας φέρει την ευθύνη για κάθε κόστος ή ζημία που προκύπτει. Γι’ αυτό ακριβώς, στο πρότυπο που διατίθεται στο Convoy Truck Shop, αυτή η φράση είναι ήδη προτυπωμένη. Πέρα από τις υποχρεωτικές πληροφορίες, τα μέρη μπορούν να καταγράψουν στο έγγραφο οτιδήποτε επιπλέον θεωρούν αναγκαίο για τη συγκεκριμένη μεταφορά, π.χ. απαγόρευση μεταφόρτωσης, ποσό αντικαταβολής, αξία εμπορεύματος, προθεσμία παράδοσης, κατάλογο παραδοθέντων εγγράφων.

Ευθύνες κατά τη μεταφορά

• Ο μεταφορέας ευθύνεται για καθυστερημένη μεταφορά. Αυτό μάλλον δεν χρειάζεται καν εξήγηση.
• Ο μεταφορέας φέρει την ευθύνη και όταν χρησιμοποιεί τις υπηρεσίες άλλου, για παράδειγμα όταν η μεταφορά πραγματοποιείται από υπάλληλό του.
• Ο μεταφορέας ευθύνεται για την ολική ή μερική απώλεια του εμπορεύματος. Εξαίρεση υπάρχει αν αυτό οφείλεται σε ιδιαίτερο ελάττωμα του ίδιου του εμπορεύματος, σε οδηγία του δικαιούχου (δηλαδή του προσώπου που τη συγκεκριμένη στιγμή έχει δικαίωμα διάθεσης του εμπορεύματος) ή σε αιτία που ο μεταφορέας δεν μπορούσε να αποφύγει. Αν όμως η αιτία μπορεί να αποδοθεί στην ελαττωματική κατάσταση του οχήματος μεταφοράς, η ευθύνη εξακολουθεί να βαρύνει τον μεταφορέα, ακόμη κι αν το χρησιμοποιούμενο όχημα ήταν μισθωμένο και δεν ανήκε στον ίδιο.
• Γι’ αυτό είναι επίσης σημαντικό να καταγράφονται εκ των προτέρων όλες οι συνθήκες και οι οδηγίες στο CMR, διότι, για παράδειγμα, αν προκληθεί ζημιά στο εμπόρευμα λόγω ανοιχτής τέντας και στο CMR τα μέρη έχουν συμφωνήσει ότι η μεταφορά θα γίνει με ανοιχτή τέντα, ο μεταφορέας απαλλάσσεται από την ευθύνη. Ομοίως, αν το εμπόρευμα μεταφέρεται χωρίς συσκευασία και γι’ αυτό μπορεί εκ της φύσεώς του να υποστεί ζημιά, αλλά η έλλειψη συσκευασίας έχει καταγραφεί στο CMR, τότε και πάλι η ζημιά δεν θα οφείλεται στον μεταφορέα.
• Μαζί με τη συνταχθείσα φορτωτική, ο αποστολέας του εμπορεύματος πρέπει να παραδώσει στον μεταφορέα όλα τα έγγραφα που ενδέχεται να απαιτούνται για τον τελωνειακό εκτελωνισμό ή για άλλες διοικητικές διαδικασίες, και να τον ενημερώσει σχετικά. Αν αυτό δεν συμβεί και εξαιτίας της έλλειψής τους προκύψει ζημία ή πρόσθετο κόστος στη μεταφορά, ο μεταφορέας δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνος γι’ αυτό.
• Είναι επίσης σημαντικό ότι, αν ο μεταφορέας έκανε ό,τι μπορούσε για να αποφύγει μια ζημιά, αλλά η προστασία που παρείχε το όχημα δεν το επέτρεψε, και τηρούσε όλες τις οδηγίες που είχε λάβει σχετικά με το εμπόρευμα (ακόμη και κατά τη διάρκεια της διαδρομής), τότε δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνος για ζημιές που προέκυψαν λόγω της φύσης του ίδιου του εμπορεύματος. Για παράδειγμα, αν τα μεταφερόμενα αγροτικά προϊόντα προσβληθούν από τρωκτικά ή σκουλήκια, αν μειωθεί η ποσότητα μεταφερόμενου υγρού λόγω φυσιολογικής εξάτμισης, αλλά το ίδιο ισχύει και για τη μεταφορά ζώντων ζώων, που ίσως αποτελεί ακόμη πιο ευαίσθητο τομέα.
• Είναι, ωστόσο, ουσιώδες να σημειωθεί ότι ο μεταφορέας είναι εκείνος που πρέπει να αποδείξει ότι η ζημιά προκλήθηκε για τους παραπάνω λόγους και όχι από δική του υπαιτιότητα. Αν η μεταφορά εκτελείται από περισσότερους μεταφορείς, τότε ο καθένας τους ευθύνεται για την εκτέλεση ολόκληρης της μεταφοράς. Εξαίρεση εδώ μπορεί να αποτελέσει η προϋπόθεση που αναφέραμε νωρίτερα, όταν ένα τμήμα της μεταφοράς πραγματοποιείται χωρίς μεταφόρτωση με άλλο μεταφορικό μέσο. Τι σημαίνει όμως αυτό στην πράξη: αν πάρουμε ως αφετηρία ένα προηγούμενο παράδειγμα και μεταξύ Γαλλίας και Μεγάλης Βρετανίας εκτροχιαστεί μέσα στη σιδηροδρομική σήραγγα η εμπορευματική αμαξοστοιχία που μεταφέρει και το φορτηγό, με αποτέλεσμα να υποστεί ζημιά το εμπόρευμα, τότε πρέπει να θεωρηθεί ότι ολόκληρη η μεταφορά έγινε σιδηροδρομικώς, επομένως ο μεταφορέας θα απαλλαγεί από κάθε ευθύνη.

Το βασικό, λοιπόν, από την πλευρά του μεταφορέα είναι η επιμέλεια, η ενημέρωση και η τήρηση των οδηγιών που λαμβάνει από τον δικαιούχο, καθώς και το να καταγράφονται εκ των προτέρων στο CMR όσοι περισσότεροι κίνδυνοι είναι δυνατόν. Αν, για παράδειγμα, οι ανησυχίες σχετικά με τη συσκευασία και οι συνθήκες που τις τεκμηριώνουν δεν αναφέρονται στο CMR μαζί με αιτιολόγηση, τότε πρέπει να τεκμαίρεται ότι κατά τη φόρτωση το εμπόρευμα ήταν ακόμη σε άριστη κατάσταση.

Αναφέραμε ότι για τον μεταφορέα είναι σημαντικό να ακολουθεί τις οδηγίες που λαμβάνει από τον δικαιούχο, αλλά πότε και ποιος ακριβώς έχει το δικαίωμα διάθεσης του εμπορεύματος; Στο ζήτημα αυτό, το όριο καθορίζεται κατά βάση από την παράδοση του δεύτερου αντιτύπου του CMR στον παραλήπτη. Μέχρι τότε, ο αποστολέας μπορεί, για παράδειγμα, να αποφασίσει ότι το εμπόρευμα θα μεταφερθεί σε άλλη διεύθυνση ή ότι ο μεταφορέας δεν θα συνεχίσει τη μεταφορά. Τα πρόσθετα έξοδα που προκύπτουν από αυτό, βέβαια, πρέπει να αποζημιωθούν στον μεταφορέα. Μετά την παράδοση του CMR στον παραλήπτη, όμως, ο παραλήπτης γίνεται ο δικαιούχος και ο μεταφορέας οφείλει να ακολουθεί τις δικές του οδηγίες. Φυσικά, ούτε αυτό είναι απαράβατο· αν τα μέρη θέλουν να συμφωνήσουν διαφορετικά, πρέπει να το καταγράψουν στο CMR. Όλα αυτά επιβεβαιώνουν και το γιατί είναι σημαντικό, κατά την εκφόρτωση, να υπογράφει ο παραλήπτης του εμπορεύματος το σημείο 24 του CMR.

Τα παραδείγματα που επισημάνθηκαν παραπάνω συγκαταλέγονται ίσως στους σημαντικότερους τομείς, αλλά όποιος θέλει να γνωρίσει κάθε λεπτομέρεια και δεν φοβάται το συχνά περίπλοκο νομικό κείμενο, αξίζει να μελετήσει και τον ήδη αναφερθέντα εγχώριο κανονισμό CMR.

Τι αναμένεται στο μέλλον;

Ίσως πολλοί πιστεύουν ότι ασφαλές είναι αυτό που είναι γραμμένο στο χαρτί και το κρατούν στα χέρια τους. Κάπως έτσι μπορεί να συμβαίνει και με το συνηθισμένο CMR 4 ή 6 αντιτύπων, ωστόσο πρέπει να αποδεχτούμε ότι, όπως σχεδόν σε κάθε τομέα του κόσμου, έτσι και η τεκμηρίωση στις μεταφορές γίνεται ολοένα και πιο ηλεκτρονική, και το CMR δεν θα αποτελέσει εξαίρεση.

Τον Φεβρουάριο του 2008 συντάχθηκε ένα συμπληρωματικό πρωτόκολλο στην αρχική σύμβαση CMR του 1956, το οποίο ουσιαστικά άνοιξε τον δρόμο για την ηλεκτρονική τεκμηρίωση. Η συμπλήρωση αυτή τέθηκε σε ισχύ το καλοκαίρι του 2011 και στα περισσότερα από 10 χρόνια που ακολούθησαν προσχώρησαν σε αυτήν 34 χώρες. Η εισαγωγή της θα ήταν σκόπιμο να προχωρήσει όσο το δυνατόν συντομότερα σε όσο το δυνατόν περισσότερες χώρες, διότι – κυρίως στην Ευρώπη – μια μεταφορά συχνά αφορά πολλές χώρες διέλευσης και, αν σε κάποια από αυτές δεν εφαρμόζεται το eCMR, τότε ο μεταφορέας πρέπει να έχει μαζί του και το συμπληρωμένο CMR σε έντυπη μορφή για τους ελέγχους των αρχών σε αυτές τις χώρες. Η πρώτη ουσιαστική εφαρμογή του eCMR πραγματοποιήθηκε τον Ιανουάριο του 2017 και από τότε αυτό το σύστημα λειτουργεί ήδη μεταξύ Ισπανίας και Γαλλίας, ενώ μεταξύ άλλων χωρών τέτοιες μεταφορές εμφανίζονται μέχρι στιγμής μόνο δοκιμαστικά.

Αλλά ποια είναι τα πλεονεκτήματα του eCMR; Όπως μπορούμε να διαπιστώσουμε και σε άλλους τομείς, η ψηφιοποίηση – φυσικά μόνο μετά την υπέρβαση των αρχικών δυσκολιών και αφού εξοικειωθούν οι εμπλεκόμενοι με αυτήν – διευκολύνει ουσιαστικά τη ζωή μας. Υπέρ του eCMR συνηγορεί, για παράδειγμα, το ότι όλα τα μέρη που εμπλέκονται στη μεταφορά μπορούν να γνωρίζουν συνεχώς τι συμβαίνει με το εμπόρευμα. Σήμερα όλοι έχουν συνεχώς κοντά τους ένα smartphone, οπότε δεν χρειάζεται να φοβόμαστε ούτε την απώλεια εγγράφων. Οι νέες καταχωρήσεις μετά την έκδοση μπορούν να φέρουν χρονοσήμανση, έτσι ώστε να μπορεί να παρακολουθηθεί με μεγαλύτερη ακρίβεια, για παράδειγμα, πότε προκλήθηκε μια ζημιά στο εμπόρευμα. Επιπλέον, ο μεταφορέας μπορεί να επισυνάψει ακόμη και φωτογραφίες ως αποδεικτικά στοιχεία στα σχετικά συμβάντα. Η τιμολόγηση και η πληρωμή του ναύλου μπορούν επίσης να επιταχυνθούν, αφού δεν χρειάζεται να περιμένει κανείς την παραλαβή του έντυπου εγγράφου. Αρκεί να σκεφτούμε μόνο την πανδημία Covid – η ηλεκτρονικοποίηση μπορεί να μειώσει και τον αριθμό των φυσικών επαφών. Συνολικά, οι μεταφορικές εταιρείες μπορούν να αναμένουν μέσω αυτής μείωση του κόστους και αύξηση της αποδοτικότητας, καθώς και μεγαλύτερη διαφάνεια.

Στην Ουγγαρία, από την πλευρά των επαγγελματικών οργανώσεων, υπάρχει ήδη εδώ και χρόνια η πρόθεση και βρίσκονται σε εξέλιξη οι προετοιμασίες για τη δημιουργία των προϋποθέσεων εφαρμογής του eCMR, ωστόσο το νομικό πλαίσιο δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως, με αποτέλεσμα η προγραμματισμένη ημερομηνία εισαγωγής της ηλεκτρονικής φορτωτικής να μετατίθεται συνεχώς. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν ήδη και στη χώρα μας αρκετές εταιρείες που είναι προετοιμασμένες και περιμένουν τη στιγμή της έναρξης με δικές τους εφαρμογές.

Μέχρι να εμφανιστεί το eCMR, σε εμάς θα βρείτε την παραδοσιακή έντυπη μορφή, καθώς και άλλα χρήσιμα έντυπα που είναι απαραίτητα για τις μεταφορές. Και αν κολλήσετε κατά τη συμπλήρωση του CMR, ανατρέξτε στην παραπάνω περιγραφή για βοήθεια.